Doğum Kontrol Yöntemleri

Doğum Kontrol Yöntemleri Nedir?

Doğum kontrol yöntemleri, çiftlerin istedikleri zaman ve istedikleri sayıda çocuk sahibi olmalarını, istemedikleri dönemde ise gebeliği önlemelerini sağlayan aile planlaması yollarıdır. “Gebelikten korunma yöntemleri” olarak da adlandırılır. Kişiye uygun yöntem, hekimle birlikte belirlenmelidir; çünkü her yöntemin etkinliği, kullanım kolaylığı ve olası yan etkileri farklıdır.

Kimlere Uygulanır?

Gebelikten korunmak isteyen, henüz çocuk sahibi olmayı planlamayan veya aile planlamasını tamamlamış tüm kadın ve çiftlere uygulanabilir. Yöntem seçiminde yaş, sigara kullanımı, kronik hastalık öyküsü (örneğin pıhtılaşma bozukluğu veya kontrolsüz tansiyon), emzirme durumu ve ileride çocuk sahibi olma isteği belirleyici rol oynar. Örneğin sigara kullanan ve 35 yaş üzerinde olan kadınlarda bazı hormonal yöntemler dikkatli değerlendirilir.

Doğum sonrası dönemde emziren anneler, adet düzensizliği yaşayan genç kadınlar, menopoza yaklaşan ve hâlâ korunma ihtiyacı olan kadınlar ile kronik bir hastalığı (örneğin diyabet, tiroid hastalığı) düzenli ilaçla kontrol altında tutulan kadınlar da doğum kontrol danışmanlığından yararlanabilir. Her grup için öncelik farklıdır: emziren annede süt üretimini etkilemeyen yöntemler tercih edilirken, menopoz döneminde yaklaşan kadınlarda hormon dengesi ayrıca değerlendirilir.

Kimler İçin Uygun Değildir?

Bazı doğum kontrol yöntemleri, belirli sağlık durumlarında dikkatli değerlendirilmeli veya önerilmemelidir. Östrojen içeren hormonal yöntemler (kombine hap, bazı vajinal halkalar); kontrolsüz yüksek tansiyonu, pıhtılaşma bozukluğu ya da damar tıkanıklığı (tromboz) öyküsü olan, 35 yaş üzerinde sigara içen veya aura (görme bozukluğu ile seyreden) tipi migren geçiren kadınlarda genellikle tercih edilmez; bu durumlarda hormon içermeyen bakırlı spiral veya bariyer yöntemleri gibi alternatifler değerlendirilir. Geçirilmiş meme kanseri öyküsü bulunan kadınlarda da hormonal yöntemler yerine hormon içermeyen seçenekler öncelikli olarak sunulur. Aktif bir rahim içi enfeksiyonu bulunan kadınlarda spiral takılması, enfeksiyon tedavi edilene kadar ertelenir.

Nasıl Yapılır?

Doğum kontrol yöntemleri beş ana grupta incelenebilir:

• Hormonal yöntemler: Doğum kontrol hapı, aylık veya üç aylık iğneler ve deri altı implantlar. Günümüzde en yaygın kullanılan etkili korunma yöntemlerinden biridir.
• Rahim içi araçlar (spiral): Bakırlı, hormonlu veya katkısız spiraller; en uygun takma zamanı adet dönemidir, çünkü bu dönemde rahim ağzı kanalı daha açıktır. Dünyada en yaygın kullanılan geri dönüşümlü, uzun etkili yöntemlerden biridir.
• Bariyer yöntemleri: Prezervatif, diyafram ve spermisit içeren krem/jeller sperm hücrelerinin yumurtaya ulaşmasını fiziksel olarak engeller. Prezervatif ayrıca cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da ek koruma sağlar.
• Kalıcı yöntemler: Tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu) gibi cerrahi yöntemler, aile planlamasını tamamlamış çiftler için kalıcı bir seçenektir.
• Doğal yöntemler: Takvim yöntemi gibi adet döngüsü takibine dayanan yollar, düzenli kullanılan tıbbi yöntemlere göre daha düşük ve değişken etkinlik gösterir.

Kaç Saat Sürer?

Yöntemin uygulama süresi türüne göre değişir: doğum kontrol hapı günlük alınır, implant veya spiral takılması muayenehanede birkaç dakika ile 15 dakika arasında tamamlanır, iğne uygulaması ise yalnızca birkaç dakika sürer. Tüp ligasyonu gibi kalıcı yöntemler ise ayrı bir cerrahi planlama gerektirir.

İyileşme Süreci

Hap, iğne veya bariyer yöntemleri sonrasında herhangi bir iyileşme süreci gerekmez. Spiral veya implant takılması sonrasında birkaç gün süren hafif kramp veya lekelenme görülebilir; bu tür şikâyetler kısa sürede kendiliğinden geriler ve günlük hayata hemen dönülebilir. Kalıcı yöntemler cerrahi bir işlem olduğundan kendi başına bir iyileşme süreci gerektirir; bu süreç uygulanan cerrahi yönteme göre ayrıca değerlendirilir.

Riskleri

Yönteme göre değişen hafif yan etkiler görülebilir: hormonal yöntemlerde bulantı ve ara kanama, spiralde nadir görülen yerinden oynama, bariyer yöntemlerinde ise düzenli ve doğru kullanılmadığında etkinlik azalması söz konusu olabilir. Kalıcı yöntemler geri dönüşü zor olduğundan karar öncesinde ayrıntılı danışmanlık önemlidir. Sigara kullanan veya pıhtılaşma bozukluğu olan kadınlarda bazı hormonal yöntemlerin damar sağlığı üzerindeki etkisi doktor tarafından ayrıca değerlendirilir.

Spiral takılması sırasında nadiren rahim duvarına doğru hafif bir batma hissi yaşanabilir; bu işlem sonrası birkaç gün süren kramp tarzı ağrı normal kabul edilir. Herhangi bir yöntemle ilgili beklenmedik ağrı, şiddetli kanama veya ateş gibi belirtiler fark edildiğinde doktora başvurulmalıdır.

Gaziantep’te Doğum Kontrol Danışmanlığı

Şahinbey, Gaziantep’teki klinikte doğum kontrol yöntemi seçimi, ayrıntılı bir muayene ve danışmanlık görüşmesiyle kişiye özel olarak belirlenir. Adıyaman, Kahramanmaraş, Hatay, Kilis, Osmaniye ve Şanlıurfa’dan gelen hastalar için yöntem uygulaması aynı gün içinde planlanabilir; uzak mesafeden gelen hastalar için kontrol randevuları da önceden birlikte kararlaştırılabilir.