Miyom (Rahimde Ur)

Miyom Nedir?

Miyom, rahim kasından köken alan, iyi huylu (kanser olmayan) bir tümör türüdür. “Rahimde ur” olarak da adlandırılır. Üreme çağındaki kadınlarda oldukça sık görülür ve çoğu zaman hiçbir belirti vermeden yıllarca fark edilmeden kalabilir.

Miyomlar tek bir odak halinde olabileceği gibi, aynı rahimde farklı boyut ve konumlarda birden fazla sayıda da bulunabilir. Boyutları birkaç milimetreden, karın içini belirgin şekilde dolduracak büyüklüğe kadar değişebilir. Bir miyomun yol açtığı şikâyetin şiddeti, çoğu zaman boyutundan çok rahim içindeki konumuyla ilişkilidir; küçük ama rahim iç boşluğuna yakın bir miyom, büyük ama dış yüzeyde yer alan bir miyomdan çok daha fazla şikâyete neden olabilir.

Miyom Neden Olur?

Miyom oluşumunun kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, östrojen ve progesteron hormonlarının miyom büyümesinde etkili olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle miyomlar sıklıkla üreme çağında büyür, gebelikte hormon düzeyinin yükselmesiyle bazen hızla irileşir, menopoz sonrası östrojen düzeyinin düşmesiyle ise küçülme eğilimi gösterir.

Genetik yatkınlık da önemli bir rol oynar; ailesinde (anne, kız kardeş) miyom öyküsü olan kadınlarda görülme sıklığı belirgin şekilde artar. Rahim kası hücrelerinde zamanla oluşan küçük genetik değişiklikler ve büyüme faktörlerinin etkisiyle bu hücrelerin kontrolsüz çoğalması, miyom gelişiminin temelini oluşturur. Miyom sayısının ve boyutunun kadından kadına, hatta aynı kadında zaman içinde neden bu kadar farklılaştığı ise halen araştırma konusudur.

Miyom Belirtileri Nelerdir?

Miyomların yaklaşık yarısı (her iki miyomdan biri) hiçbir belirti vermez ve rutin bir ultrason sırasında tesadüfen fark edilir. Belirti veren miyomlarda en sık görülenler şiddetli veya uzun süreli adet kanaması, pelvik bölgede baskı ve ağrı hissi, sık idrara çıkma ve kabızlıktır.

Bu belirtilerin her biri, miyomun rahim içindeki etkisiyle açıklanabilir: rahim iç boşluğuna yakın miyomlar rahim iç zarının yüzeyini genişleterek adet kanamasının artmasına yol açabilir; büyük miyomlar komşu organlara (mesane, bağırsak) baskı yaparak sık idrara çıkma veya kabızlığa neden olabilir. Bazı kadınlarda belden aşağıya yayılan donuk bir ağrı veya cinsel ilişki sırasında rahatsızlık hissi de görülebilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı? Adet kanaması alışılmadık derecede şiddetliyse, kanama süresi uzuyorsa, pelvik ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa veya karında ele gelen bir şişlik fark ediliyorsa vakit kaybetmeden bir kadın hastalıkları uzmanına başvurulması önerilir.

Miyom Türleri

Miyomlar rahimdeki konumlarına göre üç ana grupta sınıflandırılır:

• Subserozal miyomlar: Rahmin dış yüzeyinde, karın boşluğuna doğru gelişir. Genellikle adet kanamasını etkilemez, ancak büyüdüğünde komşu organlara baskı yaparak pelvik ağrı veya sık idrara çıkmaya neden olabilir.
• İntramural miyomlar: Rahim kasının içinde yer alır ve en sık görülen miyom türüdür. Boyutu büyüdükçe rahmin genel yapısını bozarak hem kanama düzenini hem de gebelikle ilişkili sorunları etkileyebilir.
• Submukozal miyomlar: Rahim iç boşluğuna doğru büyür. Sayıca daha az görülmelerine rağmen, rahim iç zarına olan yakınlıkları nedeniyle en fazla kanama ve kısırlık şikâyetine yol açan tür olma eğilimindedirler.

Bazı miyomlar, rahmi çevreleyen bağ dokusuna tutunarak rahmin dışında ama ona bağlı şekilde gelişebilir (saplı/pedinküle miyomlar). Bir miyomun hangi kategoriye girdiği, tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde doğrudan etkilidir.

Miyom ve Gebelik İlişkisi

Miyomu olan kadınların büyük çoğunluğu herhangi bir sorun yaşamadan doğal yolla gebe kalabilir ve sağlıklı bir gebelik süreci geçirebilir. Ancak rahim iç boşluğunu deforme eden submukozal ve büyük intramural miyomlar, embriyonun rahim duvarına tutunmasını güçleştirerek gebe kalmayı zorlaştırabilir ve düşük riskini artırabilir. Gebelik sırasında miyomlar hormonal etkiyle büyüyebilir ve nadiren ağrıya yol açabilir. Bu nedenle gebelik planlayan ya da gebe kalan kadınlarda miyomun konumu ve boyutu yakından takip edilmelidir.

Miyom Takibi Ne Sıklıkla Yapılmalı?

Şikâyete yol açmayan ve takip kararı verilen miyomlarda kontrol sıklığı; miyomun boyutu, sayısı ve büyüme hızına göre doktor tarafından belirlenir. Genellikle yılda bir kez yapılan ultrason kontrolü yeterli olurken, hızlı büyüme eğilimi gösteren veya gebelik planlanan durumlarda bu süre kısaltılabilir. Takip sırasında yalnızca miyomun boyutu değil, rahim iç boşluğuyla ilişkisi ve komşu organlara etkisi de yeniden değerlendirilir. Menopoz sonrası büyümeye devam eden ya da yeni ortaya çıkan bir miyom, ayrıca dikkatli incelenmesi gereken bir bulgudur.

Kimler Risk Altındadır?

Ailesinde miyom öyküsü olan, ileri üreme çağındaki, hiç doğum yapmamış ve obezite gibi ek risk faktörü taşıyan kadınlarda miyom görülme sıklığı artar. Erken yaşta adet görmeye başlamak ve D vitamini eksikliği de bazı çalışmalarda miyom riskiyle ilişkilendirilmiştir. Buna karşılık, doğum yapmış olmak ve uzun süreli hormonal doğum kontrol kullanımı miyom riskini bir miktar azaltabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Miyom tanısı, ayrıntılı bir jinekolojik muayene ve ultrasonografi ile konur. Transvajinal ultrason, miyomun boyutunu, sayısını ve rahim içindeki konumunu değerlendirmede ilk ve en sık kullanılan yöntemdir; büyük miyomlarda transabdominal (karından) ultrason ile tamamlayıcı görüntüleme de yapılabilir.

Miyomun rahim iç boşluğuyla ilişkisini netleştirmek amacıyla, gerekli görüldüğünde sonohisterografi (rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrason) ya da histeroskopi kullanılabilir. Miyom sayısının fazla olduğu, boyutunun büyük olduğu veya cerrahi planlama gerektiren durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MR), miyomların haritalanması ve ameliyat öncesi değerlendirme için tercih edilir. Adet kanamasının şiddetiyle ilgili kansızlık (anemi) gelişip gelişmediğini görmek için kan tahlili de değerlendirmeye eklenebilir.

Tedavi Seçenekleri

Miyom tedavisi; miyomun boyutu, konumu, sayısı, hastanın yaşı, şikâyetlerinin şiddeti ve gebelik isteğine göre kişiselleştirilir. Tedavi kararı verilirken amaç, her miyoma aynı yaklaşımı uygulamak değil, hastaya özgü en uygun yolu belirlemektir.

Takip: Şikâyete yol açmayan küçük miyomlarda tedaviye gerek yoktur; belirli aralıklarla ultrason ile büyüme hızının izlenmesi yeterlidir.

İlaç tedavisi: Ağır kanamayı azaltmaya yönelik hormonal ilaçlar veya miyomu geçici olarak küçültmeyi hedefleyen ilaçlar, özellikle ameliyat öncesi hazırlık döneminde ya da ameliyatı ertelemek isteyen hastalarda kullanılabilir. Bu tedaviler miyomu kalıcı olarak ortadan kaldırmaz.

Cerrahi tedavi: Şikâyet yaratan, büyüyen veya kısırlıkla ilişkili miyomlarda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Myomektomi yani rahim korunarak yalnızca miyomun çıkarılması, çocuk isteği olan kadınlarda tercih edilen yöntemdir; miyomun konumuna göre laparoskopik cerrahi (kapalı yöntem), histeroskopik yöntem (submukozal miyomlarda rahim ağzından girilerek) veya açık cerrahi ile uygulanabilir. Çocuk isteği tamamlanmış, çok sayıda veya tekrarlayan miyomu olan ve şikâyetleri ağır seyreden bazı hastalarda ise rahmin tamamen alınması (histerektomi) bir seçenek olarak gündeme gelebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu, ameliyat öncesi ayrıntılı görüntüleme sonrası hastayla birlikte belirlenir.